Pagbalik ni Miguel sa bulwagan habang karga si Mia, tila huminto ang oras. Bumigat ang katahimikan, at ang bawat yabag niya sa makintab na marmol ay parang martilyong tumatama sa dangal ng dalawang babaeng nasa altar. Mahigpit niyang niyakap ang anak, saka tumigil sa harap ni Doña Elena at Isabella. Namumugto ang kanyang mga mata, ngunit ang boses niya ay matigas at malinaw. “Ito ba ang klaseng kaligayahan na gusto ninyong ibigay sa akin?” nanginginig niyang tanong. “Habang ako’y ikinakasal, ang anak ko’y ikinulong n’yo sa madilim na silid?” Napahagulhol si Isabella. Si Doña Elena nama’y napaatras, pilit pinananatili ang anyo. “Miguel, makinig ka muna—” mahinang sabi niya. Ngunit hindi na siya tinapunan ng awa ng anak.
Humakbang si Miguel palapit sa kanyang ina, hindi ibinababa si Mia ni saglit. Nakadikit ang mukha ng bata sa balikat niya, ngunit dama ang marahang panginginig nito. “Inay,” mariin niyang sabi, “sa buong buhay ko, iginalang kita. Pero ngayong gabi, hindi mo lang ako sinaktan—sinira mo ang puso ng apo mo.” Nawala ang tikas ni Doña Elena, at nabasag ang boses niya. “Ginawa ko ito para sa pamilya,” sabi niya. “Ayokong masira ang araw mo. Ayokong may magbulungan tungkol sa nakaraan mo.” Doon marahang tumingala si Mia at bulong na bulong na nagsabi, “Lola… mabait naman po ako. Bakit n’yo po ako itinago?” Sa simpleng tanong ng bata, mas matalim pa sa anumang paratang ang tumusok sa dibdib ng lahat ng naroon.
Napaupo si Isabella sa gilid ng altar, nanginginig ang mga kamay at basang-basa ng luha ang belo niya. Tumingin siya kay Miguel na tila unti-unting nawawala sa kanya. “Miguel, patawarin mo ako,” hikbi niya. “Hindi ako ang nagkulong kay Mia, pero naging duwag ako. Alam kong mali, pero natakot ako sa nanay mo. Natakot akong masira ang kasal, natakot akong iwan mo ako.” Dahan-dahang umiling si Miguel, puno ng sugat ang titig. “At dahil sa takot mo,” sagot niya, “pinabayaan mong umiyak ang isang batang walang kalaban-laban. Hindi lang katahimikan ang pinili mo, Isabella. Pinili mong pabayaan ang anak ko.” Napatakip sa bibig ang ilang bisita, at maging ang mga kamera ng photographers ay tuluyang bumaba, tila nahihiyang maging saksi sa pagkawasak ng isang huwad na karangyaan.
Ngunit hindi natapos doon ang gabi. Mula sa hanay ng mga bisita, dahan-dahang tumayo ang matandang yaya ni Miguel na noon pa’y nananahimik sa likuran. Nanginginig man, humakbang siya sa gitna at yumuko nang bahagya. “Sir Miguel,” aniya, “patawad po, pero dapat n’yo pong malaman ang buong totoo.” Lahat ay napalingon sa kanya. “Kanina po, narinig kong sinabi ni Doña Elena sa staff na huwag palabasin si Mia hangga’t tapos ang seremonya. Sabi niya, ‘Mas bagay ang larawan ng bagong pamilya kung wala ang batang iyan.’” Napasinghap ang mga tao. Si Doña Elena’y napahawak sa dibdib. “Sinungaling ka!” sigaw niya, pero nanginginig ang kanyang labi. Umigting ang panga ni Miguel. “Hindi mo lang siya itinago,” sabi niya sa ina. “Binura mo siya sa buhay ko sa mismong araw na dapat ipinapakita ko sa buong mundo kung gaano ko siya kamahal.”
Dahan-dahang ibinaba ni Miguel si Mia, lumuhod sa harap nito, at pinunasan ang maruruming pisngi ng anak. “Tingnan mo ako, anak,” bulong niya. Tumingala si Mia, basang-basa ang pilikmata. “May kasalanan po ba ako, Daddy?” mahina nitong tanong, sapat para basagin ang natitirang yabang sa bulwagan. Niyakap siya ni Miguel at halos mabasag ang boses niya. “Wala kang kasalanan. Kailanman, wala. Ikaw ang pinakamagandang bahagi ng buhay ko.” Lalong humigpit ang yakap ni Mia. “Akala ko po hindi n’yo na ako hahanapin,” iyak niya. Humalik si Miguel sa noo nito at sumagot, “Kahit saan ka dalhin ng mundo, hahanapin kita. Kahit sino pa ang humarang, ikaw ang pipiliin ko.” At sa sandaling iyon, ang engrandeng kasal ay nawalan ng saysay sa harap ng simpleng katotohanang isang ama ang muling pumili sa kanyang anak.
Tumayo si Miguel, hinawakan si Mia sa isang braso at marahang inalis ang singsing na nakalaan sana sa seremonya. Hinarap niya si Isabella, na halos hindi na makahinga sa pag-iyak. “Mahal sana kita,” sabi niya, “pero ang pagmamahal na tahimik sa harap ng kalupitan ay hindi sapat para maging pundasyon ng pamilya.” Pagkatapos ay ibinaling niya ang tingin kay Doña Elena. “At ikaw, Inay—hindi ko kayang ipagpatuloy ang buhay na lagi mong gustong kontrolin. Kung ang tingin mo sa anak ko ay kahihiyan, marahil hindi mo pa nauunawaan kung ano ang tunay na dangal.” Ibinaba niya ang singsing sa ibabaw ng altar. “Walang kasal na magaganap ngayong gabi.” Nayanig ang bulwagan sa bulungan at hikbi. Si Isabella’y napayuko, habang si Doña Elena nama’y tuluyang napaluhod sa bigat ng sariling ginawa.
Sa huling sandali ng gabing iyon, hindi galit kundi malinaw na pasya ang namayani sa mukha ni Miguel. Inalalayan niya si Mia at hinarap ang lahat ng bisita na kanina lamang ay sabik sa isang marangyang pagdiriwang. “Ang pamilyang itinayo sa hiya, kasinungalingan, at pagtatago ay hindi pamilya,” madiin niyang sabi. “Simula ngayon, ang anak ko ang una sa lahat.” Lumapit si Isabella, luhaan at wasak. “May pag-asa pa ba akong maitama ito?” tanong niya. Tiningnan siya ni Miguel nang matagal bago sumagot, “Ang kapatawaran ay pinaghihirapan. Pero ngayong gabi, ang kailangan ng anak ko ay katotohanan, hindi pangako.” Pagkasabi nito, mahigpit niyang hinawakan ang kamay ni Mia at dahan-dahang naglakad palabas ng bulwagan. Habang bumubukas ang malalaking pintuan at sumalubong ang malamig na hangin ng gabi, narinig ni Mia ang boses ng ama niya—banayad, buo, at tiyak: “Halika, anak. Uuwi tayo.” At sa unang pagkakataon nang gabing iyon, ngumiti si Mia sa gitna ng luha, sapagkat sa wakas, pinili siya ng pag-ibig kaysa kayabangan.
